Yangi o‘zbek alifbosi: harflar, jadval va qoidalar
2026-yil 21-oktabrda Prezident lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini takomillashtirish to‘g‘risidagi qonunni imzoladi. To‘rtta harf o‘zgaradi: O‘ → Ö, G‘ → Ğ, Sh → Ş, Ch → Ç. Alifbo endi 28 ta harf va 1 ta tutuq belgisidan iborat. Quyida — to‘liq jadval, misollar va o‘tish davri haqida bilish kerak bo‘lgan hamma narsa.
- O‘ o‘:Ö ö
- G‘ g‘:Ğ ğ
- Sh sh:Ş ş
- Ch ch:Ç ç
Yangi alifboning 28 harfi
- Aa
- Bb
- Dd
- Ee
- Ff
- Gg
- Hh
- Ii
- Jj
- Kk
- Ll
- Mm
- Nn
- Oo
- Pp
- Rr
- Ss
- Tt
- Uu
- Vv
- Xx
- Yy
- Zz
- Öö
- Ğğ
- Şş
- Çç
Yangi harflar ajratib ko‘rsatilgan. Harflarning rasmiy tartibi qonunning to‘liq matnida beriladi.
Qaysi harflar o‘zgardi
Bosh harflar ham xuddi shunday o‘zgaradi: O‘zbekiston → Özbekiston, Shahrisabz → Şahrisabz, Chorvoq → Çorvoq.
| Eski | Yangi | Misol (eski → yangi) |
|---|---|---|
| O‘ o‘ | Ö ö | o‘qituvchi → öqituvçi |
| G‘ g‘ | Ğ ğ | bog‘ → boğ, tog‘ → toğ |
| Sh sh | Ş ş | shahar → şahar, bosh → boş |
| Ch ch | Ç ç | chiroyli → çiroyli, kuch → kuç |
Ng, tutuq belgisi va o‘zgarmaydigan harflar
- Ng endi alifboda alohida harf birikmasi hisoblanmaydi, lekin yozuv o‘zgarmaydi: tong, keng, ming avvalgidek n va g bilan yoziladi.
- Tutuq belgisi (’) saqlanadi: ma’no, san’at, ta’lim, e’tiroz.
- X va h, ye, yo, yu, ya hamda ts avvalgidek yoziladi.
Yangi alifbo qachondan kuchga kiradi
- Qonun rasmiy e’lon qilinganidan 6 oy o‘tib kuchga kiradi.
- Amaldagi hujjatlar, pul va qimmatli qog‘ozlar o‘z kuchida qoladi — ularni almashtirish shart emas.
- Darsliklar, peshlavhalar va ko‘rsatkichlar yaroqlilik muddati tugagach bosqichma-bosqich almashtiriladi.
- Rasmiylar aytishicha, 1-sinf darsliklari 2027-yildan yangi alifboda chiqadi, barcha maktab darsliklari 2027–2031-yillarda yangilanadi.
Yangi alifboda yozilgan matn namunasi
Özbekiston Respublikasi — Markaziy Osiyodagi davlat. Poytaxti — Toşkent şahri. Özbek tili davlat tili hisoblanadi; 2026-yilda uning lotin alifbosi takomillaştirildi: endi Ö, Ğ, Ş va Ç harflari işlatiladi.
Alifbo qanday o‘zgarib keldi
1993-yilgi birinchi lotin alifbosida ham Ş, Ç va Ğ bor edi, 1995-yilda ular harf birikmalari bilan almashtirilgan. Yangi qonun shu harflarni qaytaradi, O‘ o‘rniga esa Ö keladi.
| Yil | O‘ | G‘ | Sh | Ch |
|---|---|---|---|---|
| 1993 | Õ | Ğ | Ş | Ç |
| 1995 | O‘ | G‘ | Sh | Ch |
| 2026 | Ö | Ğ | Ş | Ç |
Ö, Ğ, Ş, Ç ni klaviaturada qanday yozish mumkin
Yangi harflar uchun rasmiy klaviatura maketi hali tasdiqlanmagan.
Kompyuterda eng oson yo‘l — «Yangi alifbo» dasturi: odatdagidek o‘, g‘, sh, ch yozasiz, so‘z tugashi bilan ular Ö, Ğ, Ş, Ç ga almashadi. Tayyor matnni esa @YangiAlifboUzBot bir zumda o‘giradi.
Telefonda ko‘p klaviaturalar harfni bosib turganda qo‘shimcha belgilarni ko‘rsatadi (masalan, o → ö, c → ç).
Kirilldagi matnni yangi alifboga o‘girish
Kirill va yangi lotin o‘rtasida ham o‘girish mumkin: ш → ş, ч → ç, ў → ö, ғ → ğ, qolgan harflar 1995-yilgi qoidalar bo‘yicha. Uzun matn yoki Word faylni qo‘lda o‘girmang — @YangiAlifboUzBot buni bir zumda bajaradi.
Matnni qo‘lda o‘girmang
«Yangi alifbo» dasturi yozayotganingizda harflarni o‘zi almashtiradi, Telegram bot esa tayyor matn va fayllarni bir zumda o‘giradi.
Dastur va bot haqida batafsil →Savol-javob
Yangi o‘zbek alifbosida nechta harf bor?
28 ta harf va 1 ta tutuq belgisi. Avval 26 ta harf va 3 ta harf birikmasi (Sh, Ch, Ng) edi.
Ng nima bo‘ladi?
Ng alohida birlik sifatida alifbodan chiqarildi, lekin so‘zlar avvalgidek n va g bilan yoziladi: tong, keng, ming.
Eski lotinda yozilgan hujjatlarni almashtirish kerakmi?
Yo‘q. Amaldagi hujjatlar, pul va qimmatli qog‘ozlar o‘z kuchida qoladi.
Yangi alifboda «sh» qanday yoziladi?
Ş (kichigi ş) harfi bilan: shahar → şahar, Toshkent → Toşkent.
O‘ va G‘ ning yangi shakli qanday?
O‘ o‘rniga Ö (ustida ikki nuqta), G‘ o‘rniga Ğ (ustida yoy) yoziladi: o‘g‘il → öğil.